Tien CNIL-boetes voor lokale besturen: de beveiligingsgebreken die u best wegwerkt vóór de volgende controle
De Franse CNIL beboette tien overheidsinstanties wegens gebrekkige beveiliging. Toegang op afstand, leveranciers, logboeken: wat u best nagaat, ook in België.
Op 9 november 2026 maakte de CNIL, de Franse privacytoezichthouder, tien sancties bekend tegen lokale en regionale besturen en een openbare instelling. De boetes zijn bescheiden: van 3.000 tot 20.000 euro. De lijst van tekortkomingen is dat allerminst. Ze leest als het auditverslag dat heel wat organisaties zouden kunnen krijgen, publiek of privé, in Frankrijk en evengoed in België.
Wat de CNIL vaststelde
De beslissingen volgen op controles die de CNIL uitvoerde in het kader van een van haar controlethema's voor 2025: de cyberbeveiliging van lokale en regionale besturen. Verscheidene besturen en publieke actoren werden gecontroleerd, net als hun dienstverleners. De meeste tekortkomingen vallen onder artikel 32 van de AVG, dat beveiligingsmaatregelen vereist die zijn afgestemd op het risico:
- onvoldoende beveiligde toegang op afstand, ook voor telewerkende personeelsleden, en beheerdersaccounts zonder multifactorauthenticatie;
- dienstverleners, zoals softwareleveranciers, met permanente toegang tot het netwerk zonder toestemming per geval, of met accounts die door meerdere medewerkers worden gedeeld;
- onvolledige logging, of logboeken die niemand in realtime of op korte termijn analyseert, waardoor afwijkend gedrag onopgemerkt blijft;
- een onvoldoende gesegmenteerd netwerk, waardoor een inbraak zich van de ene zone naar de andere kon uitbreiden;
- servers met besturingssystemen die geen beveiligingsupdates meer krijgen;
- zwakke wachtwoorden, in klare tekst naar gebruikers verstuurd of bewaard zonder garantie van vertrouwelijkheid.
Verscheidene beslissingen stellen ook vast dat e-loketten voor burgers online gingen zonder de veiligheidshomologatie die het Franse Référentiel général de sécurité (RGS) aan overheidsdiensten oplegt. Sommige besturen waren bovendien getroffen door gegevenslekken die volgens de CNIL met passende maatregelen vermeden hadden kunnen worden.
Een laatste tekortkoming is niet technisch van aard: verscheidene besturen werden ook gesanctioneerd omdat ze camera's op de openbare weg plaatsten zonder voorafgaande gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB). Volgens de CNIL gaat het om een stelselmatige en grootschalige monitoring van een openbaar toegankelijke ruimte, waarvoor die beoordeling verplicht is (artikel 90 van de Franse wet Informatique et Libertés).
Waarom deze sancties ertoe doen
Geen van deze tekortkomingen heeft te maken met een uitzonderlijke aanval. Het gaat om basismaatregelen, die al jaren bekend en gedocumenteerd zijn.
De keuze voor de vereenvoudigde procedure wijst in dezelfde richting. Die is voorbehouden aan zaken zonder bijzondere moeilijkheid: de voorzitter van de sanctiecommissie van de CNIL (de formation restreinte), of een lid dat hij aanwijst, beslist alleen, na een hoofdzakelijk schriftelijke procedure. Het bedrag van 20.000 euro is volgens de CNIL het wettelijke maximum dat in dit type procedure voor deze instanties geldt. De bedragen hangen af van het aantal en de ernst van de tekortkomingen, de aard van de gegevens (gegevens van minderjarigen, bankgegevens), het budget van de instantie, het aantal betrokkenen en de maatregelen die al werden genomen om in regel te komen.
De CNIL meldt dat er nog andere procedures lopen, die kunnen uitmonden in sancties, ingebrekestellingen of herinneringen aan de wettelijke verplichtingen. Ze wijdt naar eigen zeggen in 2026 de helft van haar controles en handhavingsacties aan gegevensbeveiliging, en koppelt dat werk aan de voorbereiding op NIS2, waarvan de omzetting in Frans recht nog niet is afgerond.
En in België?
Artikel 32 van de AVG geldt hier op dezelfde manier, en de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) ziet toe op de naleving ervan. Eén belangrijk verschil blijft: de wet van 30 juli 2018 (artikel 221, § 2) sluit administratieve geldboetes uit voor overheden, behalve voor publiekrechtelijke rechtspersonen die goederen of diensten aanbieden op een markt. Het Grondwettelijk Hof verwierp in 2021 het beroep tot vernietiging van die uitzondering. Op 27 juni 2025 legde het Hof van Cassatie het Hof van Justitie van de Europese Unie wel een prejudiciële vraag voor over de verenigbaarheid ervan met de AVG, in een zaak over een instelling van het gesubsidieerd vrij onderwijs. Belangrijker nog: ook zonder boete blijven alle verplichtingen gelden. De GBA kan een berisping formuleren, bevelen dat een verwerking in overeenstemming wordt gebracht of die verwerking beperken, en wie schade lijdt, kan nog steeds schadevergoeding vorderen (artikel 82 AVG).
Wat NIS2 betreft, valt een lokaal bestuur niet automatisch onder de wet van 26 april 2024. Bepaalde activiteiten, zoals water, energie of gezondheidszorg, kunnen een gemeente, een OCMW of een intercommunale wel binnen het toepassingsgebied brengen: dat moet geval per geval worden beoordeeld. Voor de betrokken entiteiten dekt het referentiekader CyberFundamentals (CyFun) van het Centrum voor Cybersecurity België het grootste deel van de technische punten die de CNIL aankaart.
Wat u nu best nagaat
Gemeente, OCMW of kmo: de lijst van de CNIL is bruikbaar als checklist voor een zelfcontrole.
- Toegang: multifactorauthenticatie voor elke toegang op afstand en voor elk beheerdersaccount, zonder uitzondering.
- Dienstverleners: persoonsgebonden accounts, geactiveerd op aanvraag, beperkt in de tijd en gelogd; geen gedeelde accounts en geen permanente toegang "voor het onderhoud".
- Logboeken: de relevante logs verzamelen, beschermen en zes maanden tot een jaar bewaren, zoals de CNIL aanbeveelt, en ze vooral analyseren, met automatische alerts of continue monitoring door een SOC.
- Netwerk: minstens het beheer, de servers, de werkstations en geconnecteerde toestellen zoals camera's van elkaar scheiden.
- Verouderde systemen: ze inventariseren, de vervanging plannen en ze intussen isoleren.
- Nieuwe diensten: vóór een e-loket online gaat of er camera's komen, een risicoanalyse en, als de verwerking dat vereist, een gegevensbeschermingseffectbeoordeling.
Wat u moet onthouden
Deze beslissingen sanctioneren geen organisaties die door een uitzonderlijke aanval werden overrompeld, maar het ontbreken van basismaatregelen. Precies daarom zijn ze nuttig: ze tonen wat een gegevensbeschermingsautoriteit of een NIS2-auditor hoogstwaarschijnlijk als eerste zal bekijken. U gaat dat beter zelf na, met bewijzen, voordat u het moet verantwoorden.
Cyber Praxis begeleidt overheden en kmo's, van de beveiligings- en conformiteitsaudit tot de externe DPO.
Bronnen: CNIL, « Cybersécurité des collectivités territoriales : la CNIL prononce dix sanctions », 9 november 2026 (in het Frans), de vereenvoudigde sanctieprocedure (in het Frans) en aanbevelingen over logging (in het Frans); Grondwettelijk Hof, arrest nr. 3/2021 van 14 januari 2021; Hof van Cassatie, arrest van 27 juni 2025, C.24.0186.N; Union des Villes et Communes de Wallonie, nota over NIS2 en lokale besturen, bijgewerkt in 2026 (in het Frans).